آغاز

به نام خداوند جان و خرد

انتشار «ايران ­نامه» كه اكنون نخستين شمارۀ آن از نظر خوانندگان ارجمند مي­ گذرد، پاسخي است به نياز زمان ما، از طرف كساني كه پاسداري از فرهنگ ايران زمين و ترويج آن را وظيفه اساسي خود مي شمارند. هدف ما آن است كه در حد امكان، حاصل تحقيقات و تتبّعات دانشمندان و صاحب نظران ايراني را در رشته هاي مربوط به زبان و ادب فارسي و فرهنگ غني ايران در اين مجله چاپ كنيم و در سراسر جهان به دست محققان و علاقه­مندان برسانيم تا بدين ترتيب خلائي را كه در چند سال اخير به سبب تعطيل اكثريت قريب باتفاق مجله­هاي تحقيقي در ايران بوجود آمده است جبران نماييم.

روزگاري بود كه مطالعات و تحقيقات مربوط به ايران در زمينۀ زبان و ادبيات فارسي و فرهنگ ايران در انحصار دانشمندان اروپايي بود، و ايشان نيز نتيجۀ پژوهشهاي خود را در چند مجلۀ معتبر كه به مطالعات آسيايي يا شرق شناسي اختصاص داشت در اروپا چاپ مي كردند. اين شيوه، بي استثناء در تمام دوران قاجاريه، كه با اوج مطالعات و فعاليّتهاي شرق شناسان اروپايي مقارن بود، ادامه داشت. زيرا در آن سالها ايرانيان نه براستي از «ايران» و فرهنگ و تمدن كهنسال وطن خود چيزي مي­دانستند، و نه با اسلوب نقد و تحقيق علمي آشنا بودند. اما رفت و آمد با اروپا كه از اواسط دورۀ قاجاريه آغاز گرديده بود، كم و بيش برخي از ايرانيان هشيارو آگاه و دلسوز را در زمينه­هاي گوناگون سياسي، اجتماعي و فرهنگي با حقايقي آشنا ساخت كه تا آن زمان جامعۀ ايراني از آن بكلي بيخبر بود. «انقلاب مشروطيت» در سال 1285(=1324 هجري قمري) يكي از نتايج بسيار مهم اين آشنايي و بيداري مردم بود. در ضمن در همين سالها بود كه افراد معدودي از ايرانيان نيز با آثار ادبي و ديگر نوشته­هاي اروپايي آشنا شدند.

و سپس در دوران پهلوي (1304ـ1357) براي نخستين بار، مطالعات و تحقيقات مربوط به گذشتۀ ايران، و تجليل از بزرگان علم و ادب ايران زمين بصورت علمي مورد توجه قرار گرفت و با برگزاري «هزارۀ فردوسي» در سال 1313 با حضور دانشمندان ايراني و خارجي در تهران گام اساسي در اين راه برداشته شد. از طرف ديگر در دودهۀ اول اين دوره تني چند از اديبان و محققان نامدار ايراني نيز كه با نقد و تحقيق علمي به شيوۀ اروپايي آشنا گرديده بودند، خود مستقلاً در موضوعهاي ادبي و تاريخي به تحقيق پرداختند. ولي حقيقت آن است كه تا آن زمان قلمرو تحقيق در زمينۀ مسائل مربوط به ايران همچنان در دست خارجيان بود. زيرا هم عدۀ محققان واجد شرايط در ايران انگشت شمار بود، و هم وسايل تحقيق و تتّبع در داخل ايران فراهم نبود. اما از دهۀ سوم دورۀ مورد بحث به بعد تحقيقات مربوط به زبان و ادب فارسي و فرهنگ و تمدن ايران بيش از پيش در ايران مورد توجه قرار گرفت. تأسيس دانشگاهها، مؤسسات تحقيقي، كتابخانه­ها، موزه­ها در نقاط مختلف كشور، برگزاري كنگره­ها و مجالس بحث علمي و ادبي دربارۀ بزرگان علم و ادب ايران، و نيز حضور  دانشمندان و محققان ايراني در مجامع بين­المللي، بر رونق مطالعات و تحقيقات مربوط به ايران، در داخل ايران افزود. در همين دوره بود كه عدۀ قابل توجهي از محققان ايراني، با برخورداري از امكانات موجود در ايران و با بكار بردن شيوۀ تحقيق علمي، در زمينه­هاي متنوّع فرهنگ ايران: زبان و ادب فارسي، زبان­شناسي، لهجه­شناسي، فرهنگ عامه، زبانهاي ايراني پيش از اسلام، اديان، فلسفه، باستانشناسي، تاريخ، هنر، جغرافيا، جغرافياي تاريخي و كتاب شناسي و نظاير آن به پژوهش پرداختند و توجه محافل علمي و شرق­شناسي جهان را به خود جلب كردند. حاصل تحقيقات اين نسل از محققان ايراني، كه خوشبختانه اكثر ايشان هنوز در ايران و خارج از ايران به تحقيق و تتّبع سرگرمند، در آن سالها بصورت كتاب يا مقالاتي كه در مجله­هاي تحقيقي در ايران چاپ مي­شد در سراسر جهان در اختيار اهل فن قرار مي گرفت. آثار ارجمندي كه وجود آنها اكنون در كتابخانه­هاي بزرگ دنيا موجب سرافرازي هر ايراني است.

امروز به قول ابوالفضل بيهقي روزگار از لؤنی ديگرست. زيرا خارجيان كماكان به تتبّعات و تحقيقات خود در زمينه­هاي مختلف ايران­شناسي مشغولند و نتيجۀ پژوهشهاي خود را در مجله­هاي شرق­شناسي يا ايران­شناسي كه به يكي از زبانهاي اروپايي منتشر مي گردد، چاپ مي كنند، ولي براي نشر مقالات محققان ايراني دربارۀ زبان و ادب فارسي و فرهنگ ايران تقريبا مجله­اي به زبان فارسي وجود ندارد، و اين خود غبني بزرگ است. اينك «ايران نامه» انجام اين مهم را، در حد مقدرت و توانايي، بعهده گرفته است.

البته اين اولين بار نيست كه ايرانيان در خارج  از وطن خود قلم به دست مي گيرند و به نشر روزنامه و مجله دست مي زنند. به ياد بياوريم پيشاهنگان نامداري را كه در حدود يك قرن پيش، در عصر سياه استبداد، روزنامه­هاي سياسي اختر، قانون، حكمت و حبل­المتين را در استانبول، لندن، قاهره و كلكته به زبان فارسي چاپ كردند و ساليان دراز براي برقراري حكومت قانون در ايران قلم زدند. و نيز به ياد بياوريم تني چند از دانشمندان وطن­پرستي را كه در اوضاع آشفتۀ ايران در جنگ جهاني اول، در برلن گرد آمدند و چند سال روزنامۀ كاوۀ سياسي را منتشر ساختند و پس از جنگ نيز كار با ارزش خود را در دورۀ جديد كاوه به تحقيقات ادبي و تاريخي محدود كردند. امروز نيز وظيفۀ هر «ايراني» است كه مشعل زبان و ادب فارسي و فرهنگ ايران را در خارج از مرزهاي ايران فروزان نگاه بدارد. در اين راه دانشمندان و محققان ايران كه مدافعان راستين زبان و ادب فارسي و فرهنگ و تمدن ايران­اند وظيفه اي سترگ بعهده دارند، و آن ادامۀ پژوهش و تتبّع دربارۀ گذشتۀ پرافتخار ايران است. اگر «ايران نامه» بتواند در نشر اين گونه تحقيقات ارجمندِ دانشمندان و پژوهندگان ايراني گامي بردارد موجب مباهات مسؤولان آن است.

و اما سخني كوتاه دربارۀ راه و روش اين مجله:

«ايران نامه» مجله اي است فصلي كه از طرف «بنياد مطالعات ايران» منتشر مي گردد. اين مجله به چاپ و نشر مقالات تحقيقي در زمينۀ زبان و ادبيات فارسي و فرهنگ ايران، به معناي عام آن، اختصاص دارد. خلاصۀ هر يك از مقالات فارسي به زبان انگليسي در مجله چاپ مي­شود تا مجله براي خارجيان ناآشنا به زبان فارسي نيز قابل استفاده باشد. با آن كه هدف اساسي از نشر «ايران نامه» چاپ مقاله­هاي تحقيقي دانشمندان و پژوهشگران ايراني به زبان فارسي است، چنانچه دانشمندان خارجي هم مقاله­هايي به زبانهاي فرانسه يا انگليسي در زمينه­هاي مورد علاقۀ اين مجله براي ما بفرستند، اين گونه مقاله­ها را نيز در شماره­هاي عادي مجله، يا در هر سال در شماره­اي جداگانه چاپ مي كنيم. بعلاوه از شمارۀ بعد، در زير نظر آقاي حمشمت مؤيد استاد دانشگاه شيكاگو، صفحاتي از ايران نامه به بررسي اهّم كتابهايي كه در زمينۀ تحقيقات ايران شناسي در جهان منتشر مي گردد اختصاص خواهد يافت. از طرف ديگر چون بخوبي آگاهيم كه نشر چنين مجله­اي، در سرزميني بيگانه و با محدوديتهاي زياد، با نقائص بسيار همراه خواهد بود، از هم اكنون چشم به راه راهنمايي صاحب نظرانيم.

و بدين ترتيب صفحات «ايران نامه» براي نشر مقالات تحقيقي دربارۀ زبان و ادب فارسي و فرهنگ ايران در اختيار محققان ايراني و خارجي است.

                                                ج.م.